Totstandkoming wetten in Nederland

wetgangEen wet komt tot stand vanwege een probleem dat om een oplossing van de overheid vraagt. De regering heeft de wetgevende macht en maakt deze wetten, in samenwerking met de Eerste en Tweede kamer. Maar de ‘problemen’ kunnen door allerlei instanties en personen worden aangedragen en op de politieke agenda worden gezet. Hoe komen Nederlandse wetten precies tot stand?

Stappenplan totstandkoming wetten

  1. Een wet begint met een wetsvoorstel aangevuld met een Memorie van Toelichting. Een voorbeeld hiervan vind je hier. Hierin wordt het wetsvoorstel toegelicht. Deze documenten gaan naar het ambtelijk voorportaal. Dat is een overleg van hoge ambtenaren die betrokken zijn bij de inhoud van het voorstel.
  2. Als het ambtelijk voorportaal het eens is over het wetsvoorstel komt het in de onderraad. Dat is een overleg waarin alleen die ministers zitting hebben die inhoudelijk ook betrokken zijn bij het wetsvoorstel. Is dit afgerond, dan wordt er een bespreking in de ministerraad geïnitieerd. Als de ministerraad akkoord is, wordt het voorstel naar de Raad van State gestuurd.
  3. De Raad van State heeft een adviesrol en is het hoogste adviescollege van de regering. Het advies van De Raad is niet bindend, maar wel zwaarwegend. De minister is verplicht te laten weten hoe het advies van de Raad van State in het wetsvoorstel verwerkt wordt in het nader rapport.
  4. Alle documenten samen gaan nu naar de Tweede Kamer, aangevuld met een Koninklijke boodschap waarmee de koning het wetsvoorstel aanbiedt. Vanaf dit moment is het wetsvoorstel openbaar. Een gespecialiseerde commissie behandeld het wetsvoorstel eerst schriftelijk en daarna volgt het plenaire debat. In dit debat verdedigt de betrokken minister het wetsvoorstel. Na het debat wordt gestemd. Als het wetsvoorstel is aangenomen, kan de Eerste Kamer zich erover buigen.
  5. In de Eerste Kamer wordt dezelfde werkwijze toegepast als in de Tweede kamer: eerst een schriftelijke ronde, dan een debat en vervolgens wordt er gestemd. De Eerste Kamer kan niet zoals de Tweede Kamer het wetsvoorstel wijzigen. Het kan deze alleen aannemen of verwerpen. Dat heeft te maken met het recht van amendement (wijziging).
  6. Als het wetsvoorstel is aangenomen door de beide Kamers, is er nog steeds geen wet. Die is er pas als de Koning en de verantwoordelijke ministers hun handtekening hebben gezet. Als dat is gebeurd, kan de wet bekend worden gemaakt in het Staatsblad, het officiële blad van de regering.
  7. Wanneer treedt de wet dan in werking? Het tijdstip kan geregeld zijn in de wet zelf. Maar er kan ook in staan dat de wet pas later wordt vastgesteld in een Koninklijk Besluit. Ook dat wordt in het Staatsblad gepubliceerd.